|
|
Bagıntı
3 BAĞINTI
3.1 Bağıntı Kavramı
Bağıntının Türk Dil Kurumu Sözlüğündeki isim anlamı:
- bir veya birkaç şeyin, bir veya birkaç şeye karşı olan durum niteliği, nispet
olarak belirtilmektedir.
Matematik anlamı ise: iki veya birkaç nitelik arasında matematik işlemleri yardımı ile kurulan bağlılık veya eşitlik olarak açıklanmaktadır. Örneğin bir karenin “a” kenarı ile bu karenin alanı arasındaki ilişki bir bağıntıdır. Bu örnekler çoğaltılabilir.
1. Bir küpün “a” kenarı ile bu küpün yüzey alanı veya hacmi arasındaki ilişki
2. Bir aracın aldığı “x” yolu ile bu aracın hızı arasındaki ilişki
3. Bir dairenin “r” yarıçapı ile bu dairenin alanı arasındaki ilişki
gibi örnekler çoğaltılabilir.
3.2 Sıralı İkili
Aralarında bir ilişki olan en az iki niteliğin belli bir sıra gözetilerek parantez içine virgüllerle yazılmasıyla sıralı ikililer elde edilmiş olur.
Örneğin birkaç arkadaşın adını ve doğum tarihini sıralı ikililer biçiminde yazalım. Sıralı ikilide ilk yazacağımız kişinin adı virgülden sonra yazacağımız ise doğum tarihi olsun. Bu takdirde sıralı ikili şu şekilde yazılacaktır: (KişininAdı, KişininDoğumTarihi).
Kişilerin adları ve doğum tarihleri aşağıdaki gibi ise sıralı ikililerde yandaki gibi olur.
|
KişininAdı |
|
KişininDoğumTarihi |
|
(KişininAdı, KişininDoğumTarihi) |
|
Ali |
1978 |
(Ali, 1978) | ||
|
Ayşe |
1987 |
(Ayşe, 1987) | ||
|
Mehmet |
1985 |
(Mehmet, 1985) | ||
|
Funda |
1986 |
(Funda, 1986) | ||
|
Zeynep |
1974 |
(Zeynep, 1974) | ||
|
Özgür |
1978 |
(Özgür, 1978) | ||
Başka bir örnek ise hayvanlar ile bunların ürettikleri arasındaki ilişkiye dayanarak oluşturulan sıralı ikililerdir. Bu durumda sıralı ikili: (HayvanAdı, HayvanÜrünü) şeklinde olacaktır.
Bu ilişkiden oluşacak sıralı ikililer aşağıdaki gibidir:
|
HayvanAdı |
|
HayvanÜrün |
|
(HayvanAdı, HayvanÜrün) |
|
Arı |
Bal |
(Arı, Bal) | ||
|
Tavuk |
Yumurta |
(Tavuk, Yumurta) | ||
|
İnek |
Süt |
(İnek, Süt) | ||
Sıralı ikilinin virgülden önceki değerine birinci bileşen, virgülden sonraki değerine ise ikinci bileşen denir. Buda şöyle yazılabilir: (BirinciBileşen, İkinciBileşen).
Şuna da dikkat etmeliyiz ki BirinciBileşen hep aynı türden seçilmekte, keza İkinciBileşen de hep aynı türden seçilmektedir. Bu durumda şu söylenir: Kümeler düşünülürse, BirinciBileşen elemanlarından bir küme, yine aynı şekilde İkinciBileşen elemanlarından da ikinci bir küme oluşturulur.
Tanım (SIRALI İKİLİ)
x ve y gibi iki elemanın, sırası önemli olmak koşulu ile elde edilen
Örnek 1:
Yanıt 1:
Sıralı ikili tanımı gereği: birinci bileşen 53, ikinci bileşen 68 olur.
Örnek 2: Sıralı ikili olanları seçiniz.
Yanıt 2:
Sıralı ikili tanımına göre bileşenler parantez içinde virgülle ayrılmak suretiyle yazılır. Bu kurala uyan sadece
Tanım (ÖZDEŞ İKİLİ)
Birinci bileşeni ile ikinci bileşeni aynı olan sıralı ikiliye özdeş ikili denir.
Örnek 1:
Yanıt 1:
|
ALIŞTIRMALAR |
1.
2. Aşağıdakilerden hangileri sıralı ikilidir?
3. Aşağıdakilerden sıralı ikili olanların bileşenlerini bulunuz.
4. Aşağıdakilerden hangileri özdeş ikilidir?
5. Aşağıdakiler özdeş ikililer ise x değerlerini bulunuz.
3.2.1 Sıralı İkililerin Eşitliği
26/4/2007 | Kategori:Matematik | (0) | Baglanti
Evrişim
EVRİŞİM (CONVOLUTION) VE UYGULAMALARI
1.1. Giriş
Evrişim (convolution) uzun yıllardır bilinen ve uygulanan bir matematiksel işlem olmakla birlikte bu işlemi tanımlamak için matematikte çok çeşitli terimler kullanılagelmiştir. Örneğin yığışım tümlemesi (superposition integral), tarama (scanning) tümlemesi, Duhamel tümlemesi , yuvarlatma (smoothing) tümlemesi, ağırlıklı ortalama ve Almanca’da katlama (faltung) tümlemesi bunlar arasında sayılabilir. Fizikte ise evrişim, matematik tanımı yerine, daha çok bir işlem olarak ele alınır ve bir aygıtla kaydedilen bir büyüklük üzerinde aygıtın etkisini belirlemek amacıyla kullanılır.
Gerçekte bir ölçü aygıtının, kaydettiği bir zaman imine karşı belirli bir tepkisi, davranışı vardır. Yani bir zaman imini kaydeden bir aygıt, her değişik frekanstaki genlikleri belirli bir katsayı ile çarparak ağırlıklandırır. Bu yollada alete giren imin çeşitli frekanslardaki genlikleri farklı ölçülerde ağırlıklandırıldıklarından, başka bir ime dönüştürülmüş olmaktadır. Kayıt aygıtının bu dönüştürme özelliğine onun dönüşüm (transfer) fonksiyonuadı verilmektedir. Bu olgu yalnız kayıt aygıtı için değil, tüm algılıyıcılar için geçerlidir. Örneğin bir deprem kaydını ele alırsak, bu bir sismogramdır, pek çok bilgiler taşımaktadır, ancak kaydettiği, yer hareketinin bir koyesi değildir. Her- şeyden önce sismometre aygıtı ile yer hareketinin belirli bir yöndeki (N-S ya da E-W) bileşeni kaydedilmek istenmektedir. Sismometrenin kendine özgü bir dönüşüm fonksiyon vardır. Bu dönü- şüm fonksiyonun özelliklerine bağlı olarak, frekans seçiciliğinin de ötesinde, yer hareketinin yer- değiştirmelerini (displacement), hızını ya da ivmesini algılayabilir. Böylece de sismometrenin çıkış imi başka bir ime dönüşmüş olmaktadır. Bu nedenle de aynı istasyonda kısa ve uzun periyodlu sismometrelerle kaydedilmiş sismogramlar çok önemli ayrılıklar gösterirler.
Evrişim zamanla değişmeyen tüm doğrusal dizgiler için geçerli bir işlemdir. Bir dizgede giriş imi ile çıkış arasında doğrusal bir ilişki varsa bu dizgiye <
1.2. Sürekli zaman fonksiyonlarının evrişimi
Zaman sürekli fonksiyonları olan f1(t) ve f2(t) gibi iki fonksiyonun evrişimi, matematikte
tümlesi ile tanımlanır ve evrişim tümlemesi (convolution integral) adı verilir. Evrişim (convolved) fonksiyon yine bir zaman fonksiyonudur.
Evrişim simgesel olarak (*) işaretiyle de gösterilir, yani (1.1) bağıntısı
biçiminde yazılabilir.
Evrişime giren f1(t) fonksiyonunun t=0 zamanından önce tanımlanmamış olması du-rumunda (causal) (1.1) tümlemsinin alt sınırı sıfır değerinden başlar ve
bağıntısıyla gösterilir.
Evrişim işlemi bir doğrusal dizgenin girdi ve çıktısını düzenlediğinde, (1.2) bağın-tısından
(1.4)
yazılabilir; burada y(t) doğrusal dizgenin çıktısını, x(t) girdi imini, h(t) de doğrusal diz-genin impuls tepkisini simgelemektedir. Çoğu uygulamada doğrusal düzgenin impuls tepki fonksiyonu tek yanlı yani t<0 için h(t)=0 olmak zorundadır; bu durumda >t de-ğerinde h(t-
biçimini alır.
Girdi iminin genel, doğrusal dizgenin tek yanlı olması durumunda evrişim tümleme-si
biçimini alır.
Evrişim tümlemesini dikkatle inceleyecek olursak bazı özellikler taşıdığını kolayca görürüz. Örnek olarak x(t) ve h(t) gibi iki tek yanlı zaman fonksiyonunun evrişimini ele alır ve bu evrişimin sonucunun y(t) gibi bir zaman fonksiyonu olduğunu düşünürsek
bağıntısından evrişim sırasında h(t) nin ters çevrilmiş (düşey eksene göre) ve t kadar kaydırılmış biçiminin yer aldığını görürüz. Şu halde x(t) evrişen, h(t)evriştiren fonksi-yon olarak tanımlanırsa,evrişim için evriştiren fonksiyonun ters çevrilmesi gerekmek-tedir. Bu nedenle evrişim tümlemesine Almanca literatürde katlanma (faltung) tümlemesi adı verilir. Evrişimin katlanma özelliği beraberinde hemen başka bir özelliği getirmektedir: yerdeğiştirme (komütatiflik) özelliği. Nitekim,
yada simgesel olarak
yazılabilir. (*) simgesiyle gösterdiğimiz evrişim işleci sanki çarpma işleci imiş gibi düşünülebilir. Buna göre evrişimde
assossiyatiflik ve distribütiflik özellikleride geçerlidir.
Evrişim tümlemesini incelemeyi sürdürürsek, evrişen fonksiyonla evriştiren, katlanıp kaydırılmış fonksiyonun çarpımının sıfır ile t aralığında tümlenmekte olduğunu görürüz. Burada t kaymayı simgelediğine göre,tümleme sıfır ile kayma değeri arsında hesaplanmakta ve tümlemenin sonucu, evrişim sonunda oluşan y(t) fonksiyonunun t zamanındaki değerlerin vermektedir. Tümleme bir alan hesaplamasına denk olduğuna göre, birbirine göre kaydırılmış fonksiyonların çarpımından oluşan bir çarpım fomksi-yonu ile
Evrişim ile ilgili önemli özelliklerden biride bir fonksiyonun birim impuls fonksi-yonu (t), t=0 zamanında birim genliğe, bunun dışındaki tüm zamanlarda sıfır değeri-ne sahip bir fonksiyondur. Gerçekte matematik açıdan tam anlamıyla bir fonksiyon olmamakla birlikte, çok büyük yararlar sağlaması nedeniyle mühendislik problemlerinde bir fonksiyon gibi ele alınır. Yukarıdaki tanıma göre
yazılabilir.
Daha yukarılarda olduğu gibi bir doğrusal dizgenin ağırlık fonksiyonunu h(t), girdi-sini x(t), çıktısını y(t) ile göstererek girdi-çıktı ilişkisini
evrişim bağıntısıyla gösterelim. Doğrusal dizgeye bir birim impulsın girdiğini düşünür-sek
(1.8) bağıntısı ile verilen özellik nedeniyle de
bulunur. Bu durumda, doğrusal dizgeye bir ibrim impuls girdiğinde çıktı olarak h(t) ağırlık fonksiyonu alınıyor demektir. Şu halde bir doğrusal dizgenin ağırlık fonksiyonu dizgenin birim impulsa verdiği yanıttır. Bu nedenle doğrusal dizgelerin ağırlık fonksiyonlarına <
Buraya kadar evrişim işlemini zaman ortamında ele aldık. Aslında böyle bir sıralama yoktur. Tümlenebilen fonksiyonlar tanımlanabildikleri tüm ortamlarda evrişebilirler. Örneğin x uzaklık boyutunu göstermek üzere
bağıntısı p ve q fonksiyonlarının uzaklık ortamındaki evrişimini simgelemektedir.
Verilen bir ortamda tanımlanmış bir evrişim işlemini başka bir ortama aktarmak ta olanaklıkdır. Örneğin, zaman ortamındaki evrişimi frekans ortamına, uzaklık orta-mındaki evrişimi dalga sayısı ortamına aktarabiliriz. Zaman ortamında tanımlanmış
evrişimini frekans ortmına aktarmak isteyelim. Bir fonksiyonun zaman ortamından frekans ortamına aktarımı Fourier dönüşümü olarak bilinir. Fourier dönüşümü bir dönüşüm çiftidir ve
bağıntıları ile tanımlanır. Bunlardan ilki Fourier dönüşümü, ikincisi ters Fourier dönüşümüdür.
(1.10) bağıntısı ile verilen zaman ortamı evrişimini frekans ortamına aktarmak için, (1.11) bağıntılarından ilkini kullanarak, her ikiyanının Fourier dönüşümünü almak gerekir:
Tümleme sırasını değiştirip yeniden yazarak
buluruz. Bu bağıntıda p=t-
biçimini alır. Sağdaki tümleme h(p) nin Fourier dönüşümü, yani H(
buluruz. Burada da eşitliğin sağ yanındaki tümleme x(
X(
olarak yazılabilir. (1.16) bağıntısı bize (1.10) bağıntısının Fourier dönüşümünü, yani zaman ortamındaki evrişimin frekans ortamındaki ifadesini vermektedir. Dikkat edilirse (1.10) bağıntısındaki evrişim (1.16) da çarpma işlemine dönüşmüştür. Benzer işlemleri yaparak (1.16) bağıntısından kalkarak (1.10) bağıntısına ulaşmak ta olanaklıdır. Kuşkusuz bu kes dönüşümde ters Fourier dönüşümü uygulamamız gerekecektir. Özetle evrişimdeki bu dönüşüm özelliği tersinir bir özelliktir ve simgesel olarak
biçiminde gösterilebilir. Buna evrişim teoremi adı verilir.
Evrişim işlemini basit bir çarpma işlemine dönüştürmesi nedeni ile evrişim teore-mi çok önemli yararlar sağlamaktadır. Fourier dönüşümünün tersinirlik özelliği frekans ortamından kolayca zaman ortamına geçebilmeyi sağladığından, evrişim yerine frekans ortamında çarpma işlemi yapıp ters Fourier dönüşümü ile yeniden zaman ortamına dönülebilir.
26/4/2007 | Kategori:Matematik | (0) | Baglanti
7. ve 8. sınıflar denklem soruları
DEDEOĞLU İLKÖĞRETİM OKULU MATEMATİK 7. 8. SINIF DENKLEM
S O R U L A R I
Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemlerin çözüm kümesini bulunuz.
* Denklemin bir tarafındaki ifade eşit ifadeyle değiştirebiliriz. ( Her türlü işlem yapılabiliriz. )
* Denklemin her iki tarafı da aynı ifade ile toplanabilir çıkartılabilir. ( Terim denklemin bir tarafından diğer tarafa ters işlem olarak gider. )
* Denklemin her iki tarafı da sıfırdan farklı bir sayı ile çarpılabilir bölünebilir.
Örnek: 3 ( 3x – 2 ) = 2 ( 2x + 5 ) - 1
3.3x + 3.(-2) = 2.2x + 2.5 – 1
9x – 6 = 4x + 10 – 1
9x – 6 + (6 – 4x) = 4x +10 - 1+ (6 – 4x)
9x – 6 + 6 – 4x = 4x + 10 – 1 + 6 – 4x
9x – 4x = 10 – 1 + 6
5x = 15
5x = 15
5 5
x = 3 Ç = { ( 3 ) }
1. x + 7 = 11
2. y – 3 = 6
3. 2x = 12
4. 4x – 3 = 9
5. x + 4 = 15
6. x + 5 = – 12
7. x – 3 = 10
8. x – 9 = – 17
9. 9x = 45
10. – 4x = – 36
11. 42x = 24
12. – 6x = – 7
13. – 5x = – 30
14. 20x + 15 = 25
15. 15x – 9 = 21
16. 2x + 1 = 7
17. 10x – 15 = 5
18. 25 – x = 15
19. 12 – x = – 13
20. 3x – 7x = 12
21. 5 – x = 7
22. 3x + 9 = 15
23. 4x – 7 = 25
24. x + 7 – 3 = 11
25. x + ( – 3 ) 3 = 3 – 42
26. 5 – x + 3 = 12
27. x – 4 = ( – 2 ) 2
28. 7x – 8 = 6 – 5x
29. – x + 4 = – 3
30. – 5x – 28 = – 8
31. – 9x + 2 = – 16
32. 3 ( x + 4 ) = 21
33. – 8 ( x – 3 ) = – 48
34. 2 ( x + 1 ) = – 6
35. 6 ( 3 – 4x ) = – 6
36. – 2 ( 5 – 5x ) = – 40
37. 10 ( x + 3 ) = 0
38. 5 ( 1 – 3x ) = – 35
39. 4x + 7 = 3
40. 5x + 3 = 3
41. 3x – 6 = – 3
42. 10 – ( 50 + x ) = 15
43. 4 ( x – 3 ) + 5 = 9
44. 7 ( x + 3 ) + 5 = 54
45. 6 ( x – 4 ) + 3 = 15
46. 2 ( x + 1 ) – 1 = 13
47. 3 + 4 ( x – 2 ) = 20
48. 3 ( 3x – 2 ) = 2 ( 2x – 5 )
49. 6 - 3 (x + 1 ) = 2 + 3 ( 2x + 3 )
50. 3 - 2 (x – 1 ) = 4 - 3 ( x + 1 )
51. 5 ( 10 – x ) + 20 + 6x = 80
52. 3 ( x – 1 ) + 4 = 2 ( x + 3 ) + 1
53. ( x + 1 )2 – 16 = ( x – 1 )2 + 20
54. ( 2y + 1 )2 – ( 2y – 1 )2 = 16
55. – 3x + 2 = x – 6
56. 4y + 3 = 2y – 1
57. 3 ( x – 2 ) = ( x – 2 ) 2
58. ( x – 7 ) ( x + 15 ) = x2 + 25
59. 3x2 – 14x – 15 = (x + 5)(3x – 7)
60. ( x – 6 ) x = ( x – 2 ) ( x – 5 )
Birinci Dereceden İki Bilinmeyenli Denklemler.
Örnek: Ayşe ile ablasının cevizlerinin toplamı 86’dır. Ayşe’nin cevizlerinin 2 katının 13 fazlası, ablasının cevizlerinin 3 katına eşittir. Her birinin kaçar cevizi vardır?
Ayşe’nin ceviz sayısı x Þ 49
Ablasının ceviz sayısı y Þ 37
İkinci cümleden: 2.x + 13 = 3.y
Yok Etme Metodu:
2x = 3y – 13 + 2x – 3y = – 13
5x + 0 = 245
5x = 245 49 + y = 86
5 5 y = 86 – 49
x = 49 y = 37
Yerine Koyma Metodu:
x + y = 86 y = 86 – x
2x – 3y = – 13 2x – 3(86 – x) = – 13
2x – 258 + 3x = – 13
5x = – 13 + 258 y = 86 – 49
5x = 245 y = 37
5 5
x = 49 Ç = { ( 49; 37 ) }
1. Bir kumbarada 21 adet madeni para olup değeri 1 450 000 liradır. Bunlardan bir kısmı 50 000 liralık, kalanı da 100 000 liralıktır. Kumbarada kaç tane 50 000 liralık, kaç tane 100 000 liralık vardır?
2. Funda ile babasının yaşları toplamı 63’dür. Funda’nın yaşının 2 katından 9 fazlası babasının yaşına eşit olduğuna göre, Funda ve babasının yaşlarını bulun.
3. Yurdanur 9, annesi 39 yaşındadır. Kaç yıl sonra annesinin yaşının 1/3’ü Yurdanur’un yaşına eşittir?
4. İki tam sayının toplamı 60’tır. Birinci sayının yarısı, ikinci sayının 1/3’üne eşittir. Bu sayıları bulun.
5. Bir sınıfın mevcudu 48’dir. Kızların sayısı, erkeklerin sayısının yarısından 6 fazladır. Bu sınıftaki kız ve erkek sayılarını bulunuz.
6. 65 sayısını öyle iki parçaya ayırın ki, birincinin 3 katı, ikincinin 5 katından 3 fazla olsun.
7. Bir kesrin paydası, payının 3 katından 1 fazladır. Pay ve paydasına 11 eklediğimizde kesrin değeri 5/8 oluyor. Bu kesri bulunuz.
8. Rakamların toplamı 10 olan öyle iki basamaklı bir sayı bulunuz ki, bu sayının 2 katının 28 eksiği, sayının ters yazılışına eşittir. Bu sayıyı bulunuz. <<Önceki Sayfa
|
1
/
32
|
Sonraki Sayfa>>
